Starodruki – Brzeg ośrodek drukarstwa

Aż 60 cennych starodruków z brzeskich drukarni  można było zobaczyć latem 2012 roku na wystawie w Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, która towarzyszyła V Kongresowi Polonistyki Zagranicznej.

Brzeg ośrodek drukarstwa i edytorstwa

O tym, że Brzeg stanowił także ośrodek drukarstwa w minionym czasie świadczą zabytki kultury, jakimi są dzieła drukowane pisane w języku polskim.  Najstarszym eksponowanym drukiem na wystawie było dzieło Adama Gdacjusza z 1679 roku. Ten  czołowy pisarz śląski  tworzył w języku polskim.  W swojej najważniejszej książce zatytułowanej „O pańskim i szlacheckim albo rycerskim dyszkrys” rozważa przywileje i obowiązki stanu szlacheckiego.

Także w innych dziełach opisuje panujące wówczas obyczaje, ale dużo pisze też o nieobyczajności. Często odwołuje się do autorów greckich i rzymskich, cytuje Biblię oraz teologów mu współczesnych.

Na wystawie można było zobaczyć również  inny interesujący druk, który należał do przebogatego księgozbioru hrabiego Józefa Ossolińskiego, twórcy Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Jest to pochodzący z 1685 roku ”List do Adama Gdacjusza Pastora Kluczborskiego”.

Wśród prezentowanych starodruków  najliczniejszą grupę  stanowią kancjonały, w skład których wchodzą pieśni chrześcijańskie oraz modlitewniki.

Można było podziwiać poszczególne wydania „Kazań albo wykładów porządnych księdza Samuela Dambrowskiego” wydrukowanych w jednej z brzeskich drukarni, której właścicielem był Christian Gottlob Wohlfahrt wydawca najobszerniejszego brzeskiego kancjonału zawierającego 870 pieśni.

Kancjonały i  klocki, czyli druki w drewnianych, malowanych okładkach, zdobione często metalowymi zapięciami , zawierające m.in. kazania i modlitwy, Biblie inne druki wydane w j. polskim prezentowane na wystawie  pochodzą  w większości ze zbiorów Muzeum Piastów Śląskich, ale część udostępniły też Wojewódzka Biblioteka Pedagogiczna w Opolu, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu oraz z prywatnych kolekcji.

Prawdziwą perełkę ekspozycji stanowią katechizmy dla dzieci z osiemnastego wieku. „Krótka nauka chrześcijańska dla dziatek, które chcą przystępować do Wieczerzy Pańskiej”  wydana przez Gottfrieda Trampa w 1729 roku.

Ważne miejsce w ekspozycji zajmują Biblie. Głównie Biblia Święta z 1768 roku wydana prze Jana Ernesta Trampa. W druku tym zachowano oryginalną ortografię polską oraz zmieniono numerację łacińską na arabską.

Katalog wystawy

W związku z wystawą zatytułowaną „Druki brzeskie w języku polskim XVII- 1 poł.XX w.” ukazał się drukiem katalog wystawy z tekstem  M. Młynarskiej i Anny Techmańskiej. Katalog zilustrowany jest  mapami, a takĹźe zawiera wykaz drukĂłw brzeskich oraz zdjęcia prezentowanych starodrukĂłw. Autorem fotofrafi jest znany opolski  fotografik Jerzy Stemplewski.

Bardziej znana drukarnia Trampów to tylko jedna z wielu działających w Brzegu od XVII do  pierwszej poł. XIX. Od tej najstarszej znanej drukarni, której właścicielem był Caspar Sigfried, poprzez m.in. drukarnie Baltazara Klose, Krzysztofa Tschorna, Jana Krzysztofa Jacoba (Jacobiego) na Filipie Eberhardzie Falchu kończąc prezentuje się dorobek drukarski w mieście.

W Brzegu nad Odrą juĹź w 1610 roku nyski drukarz Caspar Sigfried  uruchomił na uĹźytek publiczny pierwszą prasę drukarską. Wtedy ukazała się pierwsza książka miejska. Była to – ordynacja przeciwpoĹźarowa. Brzeg do połowy XIX wieku pozostawał  doliną drukarstwa i edytorstwa. Właśnie wtedy w  mieście działało 8 drukarń książek, wytwĂłrnia papieru i 3 księgarnie.

„Szersze udostępnianie książek zaspokajało charakterystyczną dla epoki Renesansu potrzebę sławy. Żadna inna forma przekazu nie mogła równie skutecznie zapewnić twórcom nieśmiertelności jak słowo drukowane”