Dzieje śląska w czasach średniowiecza od XIII do XV i związanego z tym regionem miasta Brzeg mogą dla współczesnych stanowią ciekawy punkt odniesienia w myśleniu strategicznym w kontekście dalszego rozwoju gospodarczego. Nie sposób myśleć bowiem o rozwoju miasta czy subregionu, bez zagnieżdżenia w wielowiekowej tradycji i uwarunkowaniach geograficznych, które na przestrzeni wieków przecież nie zmieniają się diametralnie. Śląsk miał potencjał, by stał się kluczowym ogniwem w dalekosiężnym łańcuchu powiązań między północą a południem oraz między wschodem a zachodem. Historyczne badania źródłowe koncentrują się nad interpretacją zjawisk gospodarczych, by ustalić potencjał śląska, jako regionu z silnym centrum we Wrocławiu.
Średniowieczny śląsk podzielono na trzy regiony: dolnośląski, górnośląski i opawski ze względu na czynniki integracyjne, dominujące powiązania wewnętrzne i podobieństwa składników gospodarczych. Śląsk w późnym średniowieczu odróżniał się od sąsiednich Czech, Moraw, Łużyc, Wielkopolski i Małopolski.
Od zachodu oddzielony jest obszarem rozciągającym się między rzekami Kwisą i Bobrem, natomiast wyznaczając wschodnie granice regionu gospodarczego śląska należy wziąą pod uwagę liczbę eksploatowanych w tym czasie złóż galeny z zawartością ołowiu i srebra. Te znajdowały się dalej na wschód od głównych ośrodków górniczych, Bytomia i Tarnowskich Gór. Pas złóż ciągnął się za rzeką Czarną Pszemszą aż do pobliskich terenów Będzina i Zagórza.
W XV wieku Wrocław należał do Hanzy, miał silne powiązania z głównym miastem południowych Niemiec, Norymbergą, a śląskie miasta działały jako pośrednicy między odległymi krajami Europy.
Płaskie ukształtowanie terenu na przeważającej części terytorium śląska oraz dominacja ekstensywnej Niziny śląskiej sprzyjało tworzeniu przepływu ludzi i towarów, zwłaszcza na osi wschód-zachód. Nie bez powodu obszar śląska przecinał jeden z najważniejszych szlaków handlowych Europy, Via Regia – a w szczególności “Hohe Strasse”. Droga ta prowadziła z Holandii przede wszystkim przez Legnicę, środę, Wrocław, Brzeg, Opole i Bytom aż do Małopolski i dalej na Czerwoną Ruś. Korzystne warunki geograficzne i terytorialne sprawiły, że w XIII-XIV w. śląski odcinek Hohe Strasse dołączył do starszego szlaku, który przynajmniej od czasów wizyty Abrahama ben Jakuba (962-965) do lat czterdziestych XX w. ciągnął się od Kijowa aż po Pragę, przez Kraków i Bramę Morawską.
Jednocześnie co najmniej od XII w. przez Wrocław przebiegał szlak handlowy Pomorze – Bohemia. Terytorium regionu śląskiego było dośą gęsto pokryte siecią szlaków lądowych. Poza ośrodkami miejskimi położonymi na Via Regia, innym miastem, które odegrało szczególnie ważną rolę komunikacyjną, była Nysa, drugi po Wrocławiu najważniejszy węzeł komunikacyjny śląska, zwyczajowo uczęszczany.
Spójność gospodarczą regionu tworzył ważny element środowiska naturalnego, czyli rzeka Odra. Handel z Pomorzem Zachodnim prowadzony przez Odrę nasilił się między ok. 1253 r. a drugą ąwierąwieczą XVI w. potem stopniowo załamywał się. Odra odgrywała rolę jednej z głównych arterii komunikacyjnych i handlowych w skali regionalnej.
Na początku XVI w. spławiano ogromne ilości drewna z Sudetów i Beskidu Zachodniego do centrum śląska. Ważną rolę odgrywało miasto Racibórz, będące miejscem budowy statków transportowych i tratw. Dane źródłowe wskazują na trwałośą branży żeglugowej na odcinku pomiędzy Wrocławiem a Krosnem Odrzańskim w drugiej połowie XIV wieku. Cały odcinek Odry położony na terenie śląska był żeglowny, mimo istnienia instalacji jazów i posterunków straży granicznej.
Cała sieą komunikacyjna i transportowa łączyła części regionu przyczyniając się do jego integracji gospodarczej.
Zasoby naturalne
Dużym walorem gospodarczym były przeciętnie dobrej jakości gleby w porównaniu z innymi polskimi dzielnicami. Te korzystne warunki dały początek rozwojowi rolnictwa już w XII w. Uprawiano jako kluczowe pszenicę i jęczmień, które były podstawą do rozwoju browarnictwa.
Produkcja piwa miała znaczenie głównie do zaspokajania potrzeb lokalnych, ale w niektórych ośrodkach miejskich (świdnica, Wrocław, Głogów, Opawa) jego znaczenie wykraczało daleko poza granice regionu, bowiem eksportowano je do krajów Europy środkowej. Uprawiano także winorośl produkując produkty winiarskie głównie na lokalne potrzeby konsumenckie, ale także
Wśród win śląska, które cieszyły się dużym popytem poza granicami regionu, można wymienić produkty z Lubska i Krosna Odrzańskiego. Znalazły one nabywców w Wielkopolsce, na Pomorzu, w Lubece (1368), Berlinie (1504-1517), a także w Toruniu w połowie XV wieku.
Jednym z kluczowych i najbardziej unikalnych zasobów śląska były uprawy Rubia Tinctorum, mader barwnikowy. Wykorzystywano go do produkcji cennego barwnika czerwonego dla przemysłu włókienniczego. Uprawiali go chłopi pod Wrocławiem, środą śląską, Brzegiem i Strzelinem. Już u schyłku średniowiecza był eksportowany do Frankfurtu nad Menem, Wielkopolski i Prus, a może nawet dalej na zachód przez Gdańsk.
Najważniejsze ośrodki sukiennicze znajdowały się we Wrocławiu, świdnicy, Namysłowie i Strzegomiu (których rozkwit rozpoczął się w XIII wieku) . Miasta te produkowały słynny pannus polonicalis, który z powodzeniem eksportowano do Czech i na Morawy, do Królestwa Polskiego (Małopolski, Rusi), Królestwa Węgier, Szwajcarii i Górnej Austrii, Frankonii i Wenecji.
Podziały terytorialne w gospodarce nie pokrywały się z podziałami polityczno-administracyjnymi czy regionalnymi. Gospodarka na śląsku była zróżnicowana i podzielona.
Leave a Reply